Mô hình quản trị đổi mới sáng tạo: Xu hướng và triển vọng

Bối cảnh nghiên cứu Quản trị đổi mới sáng tạo là một quy trình gồm nhiều hoạt động khác nhau nhằm hỗ trợ và thúc đẩy sự phát triển và triển khai các ý tưởng, sản phẩm, dịch vụ và quy trình mới trong một tổ chức nhằm nâng cao lợi thế cạnh tranh và hiệu quả hoạt động của tổ chức. Quản trị đổi mới sáng tạo trở thành một phần không thể thiếu đối với các công ty đang muốn tìm cách thích ứng với sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ và sự bất ổn định của thị trường. Khi mà các doanh nghiệp phát hiện ra tầm quan trọng của việc thực hành đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp thì chủ đề nghiên cứu về quản trị đổi mới sáng tạo càng nhận được nhiều sự quan tâm và được đề cập trong nhiều nghiên cứu thực hiện gần đây. Cooper đã từng nói rằng “đổi mới hoặc là chết”, để thể hiện cho việc bắt buộc phải thực hiện các hoạt động đổi mới sáng tạo trong các tổ chức. Các nghiên cứu gần đây thực hiện cũng chia sẻ rằng đổi mới sáng tạo có thể giúp công ty cạnh tranh, cải thiện dịch vụ. Xem xét tổng quan các nghiên cứu về đổi mới sáng tạo được thực hiện trên thế giới, có thể thấy rằng, khi nhìn từ khía cạnh ứng dụng thực tiễn, mô hình quản trị đổi mới sáng tạo đã dẫn tới khả năng sáng tạo ra các giá trị mới, khi các doanh nghiệp ứng dụng đổi mới sáng tạo vào giải quyết các vấn đề của môi trường thay đổi. Từ đó, kết quả đổi mới sáng tạo có được từ việc ứng dụng thành công các ý tưởng mới, hay thành công trong từ trong quá trình kết hợp các nguồn lực khác nhau. Trong khi đó, gần đây với sự phát triển của công nghệ thông tin đã gia tăng sự kết nối giữa công nghệ mới, sản phẩm mới và mô hình quản trị cũng từ đó có những đổi mới, đặc biệt là tại các công ty tập trung phát triển các mục tiêu cạnh tranh bền vững. Các mô hình quản trị đổi mới sáng tạo đã tạo ra sự thay đổi, cải cách các mô hình kinh doanh hiện có, tạo ra những mô hình mới, nhằm mang lại giá trị hơn cho các bên tham gia trong hoạt động kinh doanh đó. Một số yếu tố của mô hình quản trị đổi mới sáng tạo đã được nghiên cứu tới ví dụ như hành vi của đối thủ cạnh tranh, các họ đối mặt với các rủi ro. Đổi mới sáng tạo hiện tại đóng một vai trò quan trọng trong các hoạt động của doanh nghiệp. Vai trò của đổi mới sáng tạo ngày càng được chú trọng hơn với hai nhiệm vụ chính: (1) là chuyển giao và ứng dụng công nghệ vào trong doanh nghiệp, và (2) tạo ra lợi thế cạnh tranh nhằm thúc đẩy sự phát triển bền vững cho doanh nghiệp. Để thực hiện được cả hai vai trò và nhiệm vụ này, thì việc ứng dụng đổi mới sáng tạo vào trong doanh nghiệp ngay trong thời điểm hiện tại là yêu cầu bức thiết cho các doanh nghiệp. Tuy vậy, ở Việt Nam các nghiên cứu về đổi mới sáng tạo vẫn còn nhiều hạn chế. Cụ thể: Thứ nhất, các nghiên cứu về đổi mới sáng tạo nói chung và mô hình quản trị đổi mới sáng tạo nói riêng còn rất hạn chế. Các kết quả nghiên cứu đa phần là tập trung vào đánh giá các yếu tố ảnh hưởng tới hoạt động đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp, hoặc nhìn nhận từ các điển hình đổi mới sáng tạo thành công trên thế giới và xây dựng định hướng ứng dụng vào các doanh nghiệp Việt Nam. Thứ hai, việc nghiên cứu hoạt động đổi mới sáng tạo tại Việt nam đa phần dựa vào các mô hình định lượng mà thiếu đi các nghiên cứu tổng quan về lý thuyết nhằm xây dựng mô hình, hoặc các cơ sở lý thuyết từ đó đưa ra cách hiểu đầy đủ về đổi mới sáng tạo nói chung và hoạt động quản trị đổi mới sáng tạo nói riêng ở thị trường Việt Nam. Vì vậy, nhóm tác giả UEH đã quyết định thực hiện đề tài “Nghiên cứu tổng quan về mô hình quản trị đổi mới sáng tạo – xu hướng và triển vọng” thông qua phương pháp phân tích tổng quan cả theo thư mục và theo nội dung các nghiên cứu trước trong vòng 20 năm (2003-2023). Đóng góp của nghiên cứu Nghiên cứu của nhóm tác giả UEH chỉ ra rằng, để thực hiện hoạt động quản trị đổi mới một cách tích cực và toàn diện thì cần ứng dụng mô hình 6 khía cạnh của quản trị đổi mới sáng tạo bao gồm: quản trị chiến lược tổ chức, quản lý dự án, quản lý tri thức, đổi mới công nghệ, quản trị sản xuất sản phẩm và đổi mới sáng tạo mở. Đây có thể coi là tiền đề nhằm thúc đẩy sự phát triển của các doanh nghiệp gắn với quản trị đổi mới sáng tạo. Nghiên cứu này xem xét chủ đề đổi mới từ các ấn phẩm khoa học gần đây, dựa trên Lý thuyết phát triển kinh tế. Nghiên cứu tìm cách điều tra các khía cạnh khác nhau của quá trình đổi mới và lưu ý rằng nghiên cứu trong lĩnh vực quản trị kinh doanh về đổi mới hướng tới các hoạt động đổi mới hơn và, theo một cách nào đó, vượt qua năm trường hợp đổi mới do Schumpeter (1934) trình bày vào đầu thế kỷ XX. Các xu hướng đổi mới sáng tạo mở có thể sẽ tập trung sâu và rộng hơn nữa vào tính bền vững, các yếu tố đạo đức xã hội, pháp lý cũng sẽ tác động nhiều hơn tới các hoạt động đổi mới sáng tạo. Không chỉ dừng ở đó, xu hướng trong tương lai của các hoạt động đổi mới sáng tạo cũng hướng tới và tập trung vào vai trò then chốt của các nhà lãnh đạo số. Họ là những người có chuyên môn về kỹ thuật số và được trang bị tốt hơn để dẫn dắt cả tổ chức hướng tới hoạt động chuyển đổi số. Chính nhờ vào tầm nhìn chiến lược của các nhà lãnh đạo số, hoạt động chuyển đổi số, việc ứng dụng các công nghệ và quy trình tiên tiến nhằm tăng cường hoạt động đổi mới sáng tạo. Các nghiên cứu về quản trị đổi mới sáng tạo thời gian tới đòi hỏi phải tiếp tục nghiên cứu về các công nghệ mới nổi như trí tuệ nhân tạo, tự động hoá, công nghệ chuỗi khối ảnh hưởng đến quá trình đổi mới sáng tạo. Các nghiên cứu trong tương lai có thể xem xét đánh giá ảnh hưởng của các loại đổi mới sáng tạo khác nhau tới sự đón nhận của khách hàng, hoặc tìm hiểu về cách mà các tổ chức vượt qua các rào cản như là về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Ngoài ra, có thể xem xét vai trò bền vững của các mô hình quản trị đổi mới sáng tạo mở và ý nghĩa của nó tới hiệu xuất hoạt động của doanh nghiệp.