Tại họp báo thường kỳ tháng 10/2025, Bộ Khoa học và Công nghệ đã công bố chi tiết về Nghị định số 263/2025/NĐ-CP – văn bản được xem là bước ngoặt trong cơ chế tổ chức, quản lý và đãi ngộ nhân lực đối với các tổ chức khoa học và công nghệ công lập. Dưới góc nhìn khởi nghiệp, đây không chỉ là thay đổi hành chính mà còn là cú hích quan trọng cho hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia năm 2025.

Nghị định 263/2025/NĐ-CP cụ thể hóa Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo năm 2025, với trọng tâm là trao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm toàn diện cho các tổ chức khoa học và công nghệ công lập. Khi các viện nghiên cứu, trung tâm công nghệ được “cởi trói”, khả năng thương mại hóa kết quả nghiên cứu và hình thành các spin-off công nghệ sẽ gia tăng mạnh mẽ – nguồn đầu vào quan trọng cho cộng đồng startup deeptech.

Trong nhiều năm, hệ thống tổ chức khoa học và công nghệ công lập gặp vướng mắc về cơ chế tuyển dụng và trần lương hành chính. Việc trả lương theo ngạch, bậc khiến các đơn vị khó thu hút nhà khoa học giỏi, chuyên gia đầu ngành và trí thức Việt Nam ở nước ngoài. Với Nghị định 263/2025/NĐ-CP, các tổ chức được quyền chủ động tuyển dụng, quản lý và sử dụng viên chức, người lao động khi có bộ phận chuyên trách về tổ chức cán bộ. Điều này giúp rút ngắn thủ tục, tăng tính linh hoạt và phù hợp với đặc thù nghiên cứu công nghệ cao.

Đột phá lớn nhất nằm ở cơ chế tiền lương và thu nhập. Lần đầu tiên, các tổ chức khoa học và công nghệ công lập được tự chủ hoàn toàn trong chi trả lương và thu nhập, bao gồm cả những cá nhân làm việc theo đề tài nghiên cứu. Cơ chế chi trả gồm bốn cấu phần: lương cơ bản, lương tự chủ của tổ chức, thu nhập tăng thêm và thu nhập từ thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Đây là nền tảng để gắn kết chặt chẽ giữa nghiên cứu và thị trường – yếu tố then chốt để hình thành doanh nghiệp khoa học công nghệ.

Tổ chức khoa học công nghệ

Điểm đáng chú ý là việc xóa bỏ hoàn toàn “trần lương”. Các tổ chức được sử dụng nguồn thu hợp pháp từ ngân sách, hoạt động khoa học công nghệ và thương mại hóa để chi trả thu nhập tương xứng với năng lực và giá trị đóng góp. Trả lương theo vị trí việc làm và kết quả thực hiện thay thế cách tính theo ngạch, bậc hành chính, tạo động lực cạnh tranh lành mạnh và thúc đẩy tinh thần sáng tạo.

Nghị định 263/2025/NĐ-CP cũng mở cơ chế thu hút nhân tài vượt khung, bao gồm chuyên gia quốc tế và nhà khoa học Việt Nam ở nước ngoài. Các tổ chức được quyền thỏa thuận về lương, thưởng, hỗ trợ chỗ ở, di chuyển, chăm sóc sức khỏe và điều kiện làm việc. Đây là tiền đề quan trọng để kết nối mạng lưới tri thức toàn cầu, hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh – cái nôi cho các dự án khởi nghiệp công nghệ có hàm lượng R&D cao.

Song song với trao quyền, cơ chế giám sát và tự kiểm soát nội bộ cũng được đặt ra nhằm đảm bảo minh bạch, hiệu quả và đúng quy định. Bộ Khoa học và Công nghệ có trách nhiệm hướng dẫn, kiểm tra việc triển khai, bảo đảm chính sách đi vào thực chất.

Về dài hạn, Nghị định 263/2025/NĐ-CP không chỉ giải quyết bài toán nhân lực mà còn tạo hiệu ứng lan tỏa cho toàn bộ hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Khi viện nghiên cứu được tự chủ, có thể thu hút nhân tài và thương mại hóa kết quả nghiên cứu hiệu quả hơn, quá trình chuyển giao công nghệ sang doanh nghiệp và startup sẽ được thúc đẩy mạnh mẽ. Đây là nền tảng để hình thành các doanh nghiệp spin-off, startup công nghệ lõi và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong giai đoạn 2025–2030.

CASIC TỔNG HỢP