“Muốn làm chủ tương lai số, Việt Nam phải làm chủ trí tuệ nhân tạo (AI). Và để làm chủ AI, con đường tất yếu là công nghệ mở” – thông điệp này được Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh tại Diễn đàn Công nghệ Mở 2025 với chủ đề “AI với công nghệ mở và mã nguồn mở” diễn ra chiều 3/11/2025.

Dưới góc nhìn khởi nghiệp, đây không chỉ là định hướng chính sách mà còn là chiến lược mở đường cho hệ sinh thái startup AI Việt Nam. Khi công nghệ mở, dữ liệu mở và mô hình mở được phát triển có kiểm soát, startup có thể tiếp cận tài nguyên, hạ tầng và thị trường một cách công bằng hơn, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào nền tảng nước ngoài.

Theo Bộ trưởng, AI Make in Vietnam phải đi theo con đường mã nguồn mở, nhưng “mở có kiểm soát”. Giống như mô hình Open RAN – mở phần xử lý tín hiệu nhưng vẫn giữ bí mật lõi – startup Việt cần hiểu cách chia sẻ để cùng phát triển, đồng thời nắm chắc công nghệ cốt lõi của mình. Đây chính là bài học chiến lược cho các doanh nghiệp khởi nghiệp deeptech: hợp tác nhưng không đánh mất năng lực nền tảng.

Từ tư duy đó, AI mở và công nghệ mở được xem là cách để Việt Nam vừa giải bài toán nội tại, vừa tham gia bình đẳng vào chuỗi giá trị toàn cầu. Với dân số đứng thứ 15 thế giới, quy mô kinh tế và thương mại ngày càng mở rộng, Việt Nam không chỉ tiếp nhận tri thức mà còn cần đóng góp sản phẩm, mô hình và sáng kiến cho cộng đồng quốc tế – không gian rộng lớn cho startup công nghệ.

Để phát triển AI bền vững, yếu tố quan trọng là hạ tầng tính toán và dữ liệu quốc gia. Theo định hướng được công bố năm 2025, Việt Nam sẽ xây dựng hạ tầng siêu tính toán AI dùng chung trị giá 300 triệu USD trong ba năm, trong đó giai đoạn đầu năm 2026 đầu tư 100 triệu USD. Đây là “bệ phóng” giúp startup AI nội địa tiếp cận năng lực tính toán mạnh mà trước đây chỉ các tập đoàn lớn mới có điều kiện sở hữu.

Song song đó, cơ sở dữ liệu mở AI tiếng Việt sẽ được xây dựng, làm sạch và chuẩn hóa phục vụ huấn luyện và kiểm thử mô hình. Với các startup phát triển chatbot, trợ lý ảo, phân tích dữ liệu hay AI cho giáo dục, y tế, tài chính, đây là nguồn tài nguyên chiến lược giúp rút ngắn thời gian phát triển sản phẩm.

Về nhân lực, dự kiến 5% ngân sách khoa học và công nghệ (khoảng 100 triệu USD mỗi năm) sẽ được dành cho đào tạo thạc sĩ, tiến sĩ AI. Đối với hệ sinh thái khởi nghiệp, nguồn nhân lực chất lượng cao chính là “vốn” quan trọng nhất. Việc đầu tư bài bản cho đào tạo AI sẽ giúp startup Việt nâng cao năng lực nghiên cứu, làm chủ thuật toán và công nghệ lõi.

Chính phủ cũng định hướng cơ chế “AI first” trong mua sắm công từ năm 2025, ưu tiên giải pháp AI, đặc biệt là sản phẩm AI mở trong nước. Nhà nước sẽ công khai các bài toán quốc gia, đặt hàng doanh nghiệp và viện nghiên cứu giải quyết bằng AI, đồng thời cấp voucher cho doanh nghiệp nhỏ và vừa thử nghiệm sản phẩm AI nội địa. Đây là cơ hội thị trường rõ ràng cho startup, đặc biệt trong lĩnh vực govtech, y tế, giáo dục và quản lý đô thị.

Bộ trưởng Bộ KH&CN Nguyễn Mạnh Hùng phát biểu tại Diễn đàn.

Định hướng thành lập Hiệp hội Công nghệ Mở Việt Nam và xây dựng Chiến lược Quốc gia về Công nghệ Mở trong năm 2026 tiếp tục củng cố khung thể chế cho hệ sinh thái khởi nghiệp AI. Khi Nhà nước kiến tạo hạ tầng và thể chế, doanh nghiệp phát triển sản phẩm và thị trường, còn cộng đồng nhà khoa học cùng đóng góp tri thức, một mô hình hợp tác “ba nhà” sẽ được hoàn thiện.

Thông điệp kết thúc Diễn đàn năm 2025 cũng là lời kêu gọi trực tiếp tới cộng đồng khởi nghiệp: đưa AI vào từng bệnh viện, trường học, doanh nghiệp; biến công nghệ mở thành công cụ khai phóng trí tuệ Việt. Với định hướng chiến lược rõ ràng, giai đoạn 2025–2030 được xem là thời điểm vàng để startup AI Việt bứt phá, làm chủ hạ tầng trí tuệ và tham gia cạnh tranh toàn cầu.

CASIC TỔNG HỢP