Trong bối cảnh chuyển đổi xanh trở thành yêu cầu cấp thiết của nền kinh tế, các trường đại học Việt Nam đang dần khẳng định vai trò không chỉ là nơi đào tạo nguồn nhân lực mà còn là cái nôi hình thành ý tưởng khởi nghiệp công nghệ xanh. Thay vì dừng lại ở mô hình “giảng dạy – nghiên cứu”, nhiều cơ sở giáo dục đang chuyển mạnh sang “giảng dạy – nghiên cứu – đổi mới sáng tạo – khởi nghiệp”, tạo nền tảng cho các startup phát triển từ chính giảng đường.

Việt Nam đang đối diện với thách thức nghiêm trọng từ biến đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường khi chi phí thiệt hại đã chiếm tới 3,2% GDP năm 2020 và có thể tăng lên 14,5% GDP vào năm 2050 nếu không có giải pháp quyết liệt. Trước thực tế đó, mục tiêu đưa Việt Nam trở thành quốc gia thu nhập cao vào năm 2045 và đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 đòi hỏi sự tham gia mạnh mẽ của khoa học, công nghệ và đặc biệt là cộng đồng doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo.

“Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn 2050” (Quyết định số 1658/QĐ-TTg) xác định khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là động lực cốt lõi để tái cấu trúc nền kinh tế theo hướng xanh. Đây chính là không gian rộng mở cho các startup công nghệ xanh, công nghệ tuần hoàn và mô hình kinh doanh bền vững hình thành và phát triển.

Lễ bấm nút Liên minh Hợp tác Sở hữu trí tuệ và đổi mới sáng tạo.

Chuyển đổi xanh và chuyển đổi số được ví như “cặp song sinh” của nền kinh tế mới. Các công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), Internet vạn vật (IoT) đang trở thành công cụ giúp tối ưu hóa quản lý tài nguyên, giảm phát thải và xây dựng mô hình sản xuất sạch. Điều này mở ra cơ hội cho sinh viên, giảng viên và nhà nghiên cứu thương mại hóa sáng kiến thành sản phẩm, dịch vụ và doanh nghiệp khởi nghiệp.

Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông (PTIT) là một ví dụ tiêu biểu cho xu hướng đại học gắn với khởi nghiệp xanh. Dự án WoodID – hệ thống nhận diện và truy xuất nguồn gốc gỗ bằng mã sinh trắc học – không chỉ góp phần bảo vệ rừng mà còn tạo nền tảng dữ liệu minh bạch cho chuỗi cung ứng. Trong khi đó, dự án P-Coin – giải pháp tiền số xanh – hướng đến cơ chế “phần thưởng carbon”, khuyến khích hành vi tiêu dùng thân thiện môi trường. Những sáng kiến này cho thấy đại học có thể trở thành vườn ươm startup công nghệ xanh ngay từ giai đoạn nghiên cứu.

Việc hình thành các trung tâm đổi mới sáng tạo xanh (Green Innovation Hub) trong trường đại học đang tạo môi trường thử nghiệm lý tưởng cho sinh viên và nhà khoa học trẻ. Đây là nơi kết nối nghiên cứu với nhu cầu thị trường, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyển đổi công nghệ theo hướng carbon thấp, đồng thời thúc đẩy hình thành các doanh nghiệp spin-off từ trường đại học.

Để các dự án khởi nghiệp xanh phát triển bền vững, yếu tố thể chế và tài chính đóng vai trò then chốt. Việc xây dựng Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo theo hướng khuyến khích thương mại hóa kết quả nghiên cứu, cùng cơ chế sandbox cho phép thử nghiệm mô hình mới trong lĩnh vực năng lượng, môi trường, đô thị thông minh sẽ mở ra hành lang pháp lý linh hoạt cho startup công nghệ.

Bên cạnh đó, định hướng hình thành quỹ đầu tư mạo hiểm xanh, chương trình quốc gia về công nghệ tuần hoàn và mạng lưới đổi mới sáng tạo sẽ tạo thêm nguồn lực cho sinh viên, nhà khoa học trẻ khởi nghiệp. Hợp tác quốc tế với Liên minh châu Âu, Hàn Quốc, Nhật Bản và các tổ chức phát triển cũng giúp startup Việt tiếp cận công nghệ carbon thấp, mô hình quản trị xanh và nguồn vốn toàn cầu.

Chuyển đổi xanh không chỉ là bài toán môi trường mà còn là cơ hội tái cấu trúc nền kinh tế dựa trên tri thức và sáng tạo. Khi trường đại học thực sự trở thành trung tâm ươm tạo ý tưởng và doanh nghiệp công nghệ xanh, hệ sinh thái khởi nghiệp Việt Nam sẽ có thêm động lực để phát triển theo hướng bền vững, đóng góp thiết thực vào mục tiêu phát triển quốc gia đến năm 2045 và 2050.

CASIC TỔNG HỢP