Chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo đang mở ra không gian phát triển mới cho cộng đồng startup Việt Nam. Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu dịch chuyển từ mô hình “tăng trưởng nâu” sang “tăng trưởng xanh”, khoa học và công nghệ không chỉ là công cụ hỗ trợ mà trở thành nền tảng để hình thành các doanh nghiệp khởi nghiệp công nghệ xanh có khả năng cạnh tranh quốc tế.

Năm 2025, Bộ Khoa học và Công nghệ xác định 5 đột phá chiến lược nhằm đưa khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành động lực trung tâm của phát triển xanh. Với hệ sinh thái khởi nghiệp, đây chính là cơ hội để doanh nghiệp trẻ tham gia sâu vào chuỗi giá trị mới, từ năng lượng tái tạo, công nghệ môi trường đến kinh tế tuần hoàn và chuyển đổi số xanh.

Hoàn thiện thể chế – Mở đường cho startup công nghệ xanh

Việt Nam đang đặt chuyển đổi xanh và đổi mới sáng tạo vào vị trí trung tâm của chiến lược phát triển quốc gia. Hàng loạt nghị quyết quan trọng đã khẳng định vai trò của khoa học và công nghệ trong tái cấu trúc nền kinh tế theo hướng xanh, số và tuần hoàn.

Phát biểu tại Hội nghị thượng đỉnh P4G lần thứ 4, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh việc xây dựng hệ sinh thái xanh hoàn chỉnh, trong đó công nghệ xanh đóng vai trò quyết định. Điều này đồng nghĩa với việc startup công nghệ xanh sẽ là lực lượng tiên phong hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững.

Hội thảo khoa học quốc gia “Đột phá phát triển khoa học, công nghệ thúc đẩy chuyển đổi xanh và phát triển bền vững”

Việc xây dựng Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo (sửa đổi) cùng các cơ chế sandbox, hậu kiểm, ưu đãi tài chính xanh và khuyến khích đầu tư mạo hiểm đang tạo hành lang pháp lý linh hoạt hơn cho doanh nghiệp khởi nghiệp. Đây là nền tảng quan trọng giúp startup thử nghiệm mô hình mới trong lĩnh vực năng lượng, môi trường, đô thị thông minh trước khi nhân rộng.

Đặc biệt, Quyết định số 1131/QĐ-TTg năm 2025 phê duyệt Danh mục công nghệ chiến lược quốc gia đã đặt năng lượng xanh vào vị trí trung tâm. Các lĩnh vực như điện gió, điện mặt trời, hydrogen xanh, lưu trữ năng lượng hay hạt nhân vì mục đích hòa bình mở ra dư địa lớn cho các doanh nghiệp khởi nghiệp tham gia nghiên cứu, nội địa hóa và thương mại hóa công nghệ.

Công nghệ lõi và tiêu chuẩn xanh – Cơ hội nâng tầm doanh nghiệp trẻ

Bên cạnh thể chế, việc phát triển công nghệ carbon thấp, công nghệ tuần hoàn và vật liệu sinh học đang tạo ra thị trường mới cho startup. Việc tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), Internet vạn vật (IoT) hay blockchain vào quản lý năng lượng và truy xuất nguồn gốc carbon giúp hình thành các mô hình kinh doanh sáng tạo, phù hợp xu thế toàn cầu.

Hệ thống tiêu chuẩn xanh quốc gia với khoảng 400 tiêu chuẩn liên quan trực tiếp đến chuyển đổi xanh cũng giúp doanh nghiệp định hình lộ trình phát triển sản phẩm phù hợp thị trường xuất khẩu. Đây là lợi thế cạnh tranh quan trọng cho startup Việt khi tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Hiện Việt Nam có hơn 4.000 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, trong đó khoảng 300 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực chuyển đổi xanh. Thông qua các chương trình như Techfest Việt Nam, Giải thưởng Đổi mới sáng tạo quốc gia hay Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia (NATIF), nhiều dự án đã được hỗ trợ vốn, tư vấn pháp lý và thương mại hóa sản phẩm.

Các mô hình như điện mặt trời tích hợp lưu trữ hộ gia đình, canh tác thông minh giảm phát thải hay tái chế rác thải nhựa thành vật liệu xây dựng cho thấy startup hoàn toàn có thể trở thành lực lượng nòng cốt trong chuyển đổi xanh.

Nhân lực “xanh – số” – Nền tảng cho làn sóng khởi nghiệp mới

Chuyển đổi xanh đòi hỏi đội ngũ nhân lực có tư duy “xanh – số”. Các chương trình đào tạo gắn với nhu cầu doanh nghiệp trong lĩnh vực năng lượng tái tạo, vật liệu mới, AI, dữ liệu lớn và kinh tế tuần hoàn đang tạo ra thế hệ sáng lập viên mới – những người vừa am hiểu công nghệ vừa có tư duy phát triển bền vững.

Sự liên kết viện – trường – doanh nghiệp và mở rộng hợp tác quốc tế với Hàn Quốc, Đức, Nhật Bản hay các tổ chức như World Bank giúp startup Việt tiếp cận công nghệ tiên tiến và nguồn lực toàn cầu.

Trong bối cảnh kinh tế thế giới tăng tốc chuyển dịch sang mô hình phát triển xanh, Việt Nam đang đứng trước cơ hội vàng để hình thành thế hệ doanh nghiệp công nghệ xanh mang tầm khu vực. Khi thể chế thông thoáng, công nghệ lõi được làm chủ và nhân lực sáng tạo được trao cơ hội, hệ sinh thái khởi nghiệp công nghệ xanh sẽ trở thành động lực tăng trưởng bền vững của quốc gia trong giai đoạn mới.

CASIC TỔNG HỢP