Trong hơn ba thập kỷ đổi mới, Việt Nam đã đạt nhiều thành tựu quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội, từng bước vươn lên nhóm quốc gia có thu nhập trung bình với GDP bình quân đầu người đạt hơn 4.280 USD năm 2023 theo số liệu của Ngân hàng Thế giới. Nền kinh tế ngày càng mở cửa sâu rộng, tham gia 15 hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, trở thành một trong những nền kinh tế định hướng xuất khẩu năng động của châu Á.

Giai đoạn 1990–2023, quy mô nền kinh tế tăng hơn 58 lần, tốc độ tăng trưởng trung bình đạt 6,6%/năm. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch mạnh mẽ theo hướng hiện đại, tỷ trọng nông nghiệp trong GDP giảm sâu, trong khi công nghiệp và dịch vụ tăng nhanh, chiếm gần 80%. Việt Nam duy trì thặng dư thương mại hơn một thập kỷ liên tục, phản ánh năng lực hội nhập ngày càng sâu rộng.

Tuy nhiên, phía sau các con số ấn tượng là những thách thức lớn đối với hệ sinh thái doanh nghiệp và cộng đồng khởi nghiệp. Phần lớn giá trị xuất khẩu công nghiệp vẫn thuộc về khu vực doanh nghiệp FDI, trong khi doanh nghiệp trong nước chủ yếu tham gia vào khâu gia công, lắp ráp với giá trị gia tăng thấp. Hàm lượng công nghệ nội địa còn hạn chế, năng lực nghiên cứu và phát triển (R&D) chưa tương xứng với tiềm năng.

Đây chính là không gian rộng mở cho các startup công nghệ Việt Nam. Trong bối cảnh toàn cầu bước vào kỷ nguyên chuyển đổi số và chuyển đổi xanh, khởi nghiệp đổi mới sáng tạo không chỉ nhằm tạo ra sản phẩm mới mà còn phải giải quyết bài toán tăng trưởng bền vững, nâng cao năng suất nội sinh và giảm phát thải.

Đến năm 2030, ngành trồng trọt giảm ít nhất 15% tổng phát thải khí nhà kính.

Áp lực môi trường và biến đổi khí hậu đang đặt ra yêu cầu cấp bách về mô hình tăng trưởng mới. Việt Nam đã cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Điều này mở ra cơ hội lớn cho các doanh nghiệp khởi nghiệp trong lĩnh vực công nghệ sạch, năng lượng tái tạo, nông nghiệp thông minh, vật liệu xanh và kinh tế tuần hoàn.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, các quốc gia như Hàn Quốc, Singapore hay Israel đều bứt phá nhờ đặt khoa học - công nghệ làm trung tâm chiến lược phát triển. Với Việt Nam, để vượt qua “bẫy thu nhập trung bình” và hướng tới mục tiêu trở thành nước thu nhập cao vào năm 2045, việc thúc đẩy hệ sinh thái khởi nghiệp công nghệ là yếu tố then chốt.

Giai đoạn 2025–2030 được xem là thời điểm bản lề. Đây là giai đoạn các chính sách hỗ trợ đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển nhân lực chất lượng cao và hoàn thiện hạ tầng số cần được triển khai đồng bộ. Nhà nước đóng vai trò kiến tạo, nhưng doanh nghiệp – đặc biệt là doanh nghiệp khởi nghiệp – phải là trung tâm của quá trình đổi mới.

Đối với cộng đồng startup, cơ hội không chỉ nằm ở thị trường trong nước gần 100 triệu dân mà còn ở khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Các mô hình kinh doanh dựa trên trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, công nghệ sinh học, năng lượng tái tạo hay giải pháp ESG sẽ trở thành xu hướng chủ đạo trong những năm tới.

Muốn tăng trưởng cao nhưng vẫn giảm phát thải, Việt Nam cần chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa vào vốn và lao động sang mô hình dựa vào tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Khi doanh nghiệp khởi nghiệp làm chủ được công nghệ lõi, tạo ra sản phẩm có giá trị gia tăng cao và thân thiện môi trường, nền kinh tế sẽ từng bước nâng cao năng lực cạnh tranh và tính tự chủ.

Phát triển khoa học, công nghệ và hệ sinh thái khởi nghiệp xanh không chỉ là chiến lược kinh tế, mà còn là cam kết trách nhiệm với thế hệ tương lai. Đây chính là con đường để Việt Nam tăng tốc, bền vững và khẳng định vị thế trong kỷ nguyên mới.

CASIC TỔNG HỢP