Giữa những ngày nắng nóng tại Quảng Thọ (Quảng Điền, Thừa Thiên Huế), ruộng rau má vẫn nhộn nhịp khi nhu cầu tiêu thụ tăng cao. Tuy nhiên, phía sau những luống rau xanh mướt là hình ảnh người nông dân ngày ngày khom lưng cắt rau giữa cái nắng gay gắt. Chính từ câu hỏi rất đời thường của bà con: “Có máy nào giúp tụi tui đỡ cực không?”, một hướng đi khởi nghiệp công nghệ nông nghiệp đã hình thành.

Từ năm 2015, trong khuôn khổ một đề tài cấp tỉnh, TS. Nguyễn Hữu Chúc (Trường Cao đẳng Công nghiệp Huế) cùng cộng sự bắt tay vào nghiên cứu chế tạo máy thu hoạch rau bán tự động. Mục tiêu không chỉ dừng lại ở cải tiến kỹ thuật, mà còn hướng đến một sản phẩm có khả năng thương mại hóa, phù hợp với điều kiện canh tác nhỏ lẻ tại Việt Nam.

Trong ngành sản xuất rau ăn lá – lĩnh vực từng đạt giá trị xuất khẩu hơn 3,3 tỉ USD năm 2022 – khâu thu hoạch chiếm tới 40% khối lượng công việc. Phần lớn nông dân vẫn thu hoạch thủ công, tốn thời gian và nhân công. Trong khi đó, các loại máy thu hoạch trên thế giới thường có giá thành cao, thiết kế cồng kềnh, không phù hợp với quy mô ruộng nhỏ tại Việt Nam. Đây chính là khoảng trống thị trường cho một giải pháp “made in Vietnam”.

Khảo sát thực tế cho thấy các máy cắt cầm tay trong nước vẫn buộc người lao động phải cúi người làm việc, còn máy nhập khẩu chỉ phù hợp với trang trại lớn. Ở Trung Quốc hay một số quốc gia khác, đã xuất hiện máy thu hoạch đi bộ hoặc chạy trên đường ray, thậm chí tích hợp cảm biến điều chỉnh độ cao. Tuy nhiên, nhiều thiết kế làm rau bị dập, thiếu cơ chế phân loại rau úa hoặc không điều chỉnh được chiều dài thân sau khi cắt – những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng và giá bán.

Máy thu hoạch

Từ thực tế đó, nhóm nghiên cứu phát triển hệ thống thu hoạch gọn nhẹ, phù hợp với ruộng rau Việt Nam. Máy sử dụng lưỡi cưa mỏng để hạn chế dập lá, tích hợp rulô cuốn đưa rau lên băng tải và khoang chứa phía sau để thu gom. Một cảm biến khoảng cách được lắp đặt nhằm xác định vị trí lưỡi cưa theo từng loại rau, giúp điều chỉnh độ dài thân sau cắt – yếu tố quan trọng đối với giá trị thương phẩm.

Thách thức lớn nhất nằm ở khâu phân loại rau úa và cỏ dại. Nhóm đã thử nghiệm kết hợp camera nhận diện hình ảnh và cánh tay robot để loại bỏ tạp chất ngay trên băng tải. Trong môi trường phòng thí nghiệm, kết quả rất khả quan. Tuy nhiên, khi đưa ra đồng ruộng, độ rung, ánh sáng thay đổi và địa hình mấp mô khiến độ chính xác giảm đáng kể. Để hoàn thiện công nghệ nhận diện, nhóm cần mở rộng dữ liệu và tối ưu mô hình, đòi hỏi thêm nguồn lực tài chính và hợp tác công nghệ trong năm 2025 và các giai đoạn tiếp theo.

Dù chưa hoàn thiện toàn bộ tính năng, thiết bị đã chứng minh hiệu quả vượt trội. Nếu một lao động chỉ thu hoạch được khoảng 50–70 kg rau má mỗi ngày, thì máy có thể đạt tối đa 100 kg mỗi giờ. Năng suất tăng gấp 10–15 lần, trong khi người vận hành chỉ cần đi bộ phía sau máy. Đây là bước tiến quan trọng trong cơ giới hóa nông nghiệp quy mô nhỏ.

Tháng 9/2022, thiết bị được Cục Sở hữu trí tuệ cấp bằng bảo hộ giải pháp hữu ích – nền tảng pháp lý quan trọng cho hành trình thương mại hóa. Đến năm 2025, câu chuyện không chỉ dừng ở nghiên cứu khoa học mà đã mở ra cơ hội hình thành một mô hình khởi nghiệp công nghệ nông nghiệp thực thụ.

Tuy vậy, quá trình sản xuất hàng loạt vẫn đối mặt nhiều rào cản. Mỗi địa phương có kích thước luống rau khác nhau, buộc máy phải tùy chỉnh theo yêu cầu, khiến khó xây dựng một phiên bản tiêu chuẩn duy nhất. Giá thành hiện ở mức hơn chục triệu đồng, là khoản đầu tư không nhỏ với nhiều nông hộ, dù hiệu quả đã được chứng minh.

Từ một câu hỏi giản dị giữa ruộng đồng, sản phẩm máy thu hoạch rau bán tự động cho thấy tiềm năng lớn của khởi nghiệp công nghệ khi giải quyết những bài toán thiết thực. Đây là minh chứng rằng đổi mới sáng tạo không chỉ xuất phát từ những phòng thí nghiệm lớn, mà còn có thể bắt đầu từ nhu cầu rất thật của người nông dân. Nếu được tiếp sức về vốn, thị trường và công nghệ trong năm 2025, mô hình này hoàn toàn có thể phát triển thành doanh nghiệp khởi nghiệp nông nghiệp công nghệ cao mang dấu ấn Việt Nam.

CASIC TỔNG HỢP